NIE SAMĄ PRACĄ CZŁOWIEK ŻYJE!

9 maja 2016

Współczesny człowiek, żyjący w określonych realiach prawnych, ekonomicznych i społecznych, żyjący w tempie narzuconym przez innych ludzi, za którym trudno mu nadążyć, ma do wykonania coraz więcej różnorodnych zadań. Musi funkcjonować szybko, skutecznie, perfekcyjnie i w dodatku w kilku obszarach jednocześnie. Musi funkcjonować w obszarze społecznym, zawodowym i rodzinnym. W każdym z tych obszarów wypełnia określone zadania, można powiedzieć – podejmuje i wypełnia określone role.
W obszarze społecznym człowiek pełni role służące ogółowi społeczeństwa. Jest przyjacielem, kolegą, sąsiadem, członkiem jakiejś lokalnej formalnej struktury czy też organizatorem inicjatyw służących większej grupie. Może też jednak podejmować i wypełniać role wychodzące znacznie dalej, znacznie poza lokalny wymiar. Należy przez to rozumieć taką aktywność osoby, która ma silny, władczy i kształtujący wpływ na innych członków społeczności – zwłaszcza, gdy ta aktywność wynika z wykonywanego przez nią zawodu, a nie z aktywności prywatnej czy społecznej.
W obszarze zawodowym współczesny człowiek musi jawić się wobec przełożonego (pracodawcy) jako osoba kompetentna, odpowiedzialna, profesjonalna, dyspozycyjna i zaangażowana. Obszar życia zawodowego angażuje więc czas i energię pracownika. Czas i energia są tymczasem najbardziej deficytowymi aktywami, zarządzanie którymi przysparza człowiekowi najwięcej rozterek, zmuszając go do podejmowania trudnych decyzji: kogo i co poświęcić kosztem innych osób i innych spraw?
Funkcjonowanie w obszarze rodzinnym wymaga natomiast od człowieka otwartości, szczerości, bliskości, emocjonalnego zaangażowania w sprawy innych członków rodziny, a także dostępności w czasie i miejscu, aktywności oraz bycia osobą potrzebną, ale też zależną. Zaangażowanie czasu i energii w sprawy rodzinne – podobnie jak w obszarze zawodowym – konkuruje, a nawet rywalizuje z poświęconym czasem i energią w pozostałe obszary aktywności człowieka.

Zazwyczaj, podejmowane przez człowieka role w poszczególnych obszarach – społecznym, zawodowym i rodzinnym – są rolami z wyboru. Są więc dla niego te role jednakowo ważne. Chce, a nawet musi dla samego siebie, angażować się w nie w jednakowym stopniu. Pojawia się jednak wtedy presja czasu i miejsca – jak wypełnić dwie lub więcej ról w jednym czasie w różnych miejscach? Praktyczna niemożność realizacji postawionych przed sobą zadań wywołuje wówczas niekorzystne konsekwencje – życie pod presją czasu i niezadowolenie z pełnionych ról.
W świetle powyższych rozważań kwestia ilości posiadanego czasu i ilości energii niezbędnej do realizacji postawionych przed sobą zadań jawi się jako kluczowe kryterium zdolności człowieka do pogodzenia pełnionych ról. Czas i energię można więc potraktować jako zasoby człowieka, które nie są przecież nieograniczone. Zgodnie z teorią zachowania zasobów Stevana E. Hobfolla (2006), ludzie posiadają zasoby o ograniczonej wielkości (dla przykładu właśnie czas i energia). Dążą do uzyskania, utrzymania, ochrony i promowania zasobów, a utrata zasobów rodzi w szczególności poczucie zagrożenia i prowadzi do negatywnych skutków, takich jak depresja, niepokój, brak satysfakcji, napięcie (Hobfoll, 2006). Wypełnianie kilku ról pod presją czasu i z zaangażowaniem jest przykładem, gdy zasoby są zużywane, co może doprowadzać do stresu i poczucia zagrożenia. Zużycie zasobów przy wypełnianiu zadania w jednej z ról powoduje niemożność wykonania innego zadania w roli konkurencyjnej, co prowadzi do braku satysfakcji z wypełniania obu ról, a nawet chorób, w szczególności zaburzeń zdrowia psychicznego. Napięcia związane z niepowodzeniami w wypełnianiu roli zmuszają do wycofania się z tej roli (Grandey i Cropanzano, 1999; Witt i Carlson, 2006; za: Lachowska, 2010), lub funkcjonowania w jednej roli kosztem drugiej (Barnett, 1998; za: Lachowska, 2010).

Konsekwencją przeciążenia rolami są zmiany behawioralne, psychologiczne i zdrowotne – zarówno u kobiet jak i u mężczyzn (Janicka, Kucharska i Śliwerski, 2011). Palenie tytoniu i picie alkoholu są przykładami zmiany w zachowaniach, a skutkować mają obniżeniem napięcia doświadczanego przez jednostkę. Niewłaściwe nawyki żywieniowe (niezdrowe, szybkie i poza domem spożywanie posiłków) oraz rezygnacja z odpoczynku (czasu wolnego) są skutkami działania pod presją czasu (Duxbury i Higgins, 2001; za: Janicka, Kucharska i Śliwerski, 2011). Do skutków psychologicznych możemy zaliczyć stres, brak satysfakcji z pracy, spadek zaangażowania i produktywności, wypalenie zawodowe, spadek jakości życia, ograniczenie kontaktów z członkami rodziny (zwłaszcza małżonkiem i dziećmi), co zwiększa prawdopodobieństwo nieporozumień (Frone, Russell, i Cooper, 1997; Todd 2004; za: Janicka, Kucharska i Śliwerski, 2011). Wśród skutków zdrowotnych można wskazać przede wszystkim depresję i choroby psychosomatyczne (Duxbury i Higgins, 2001; Todd 2004; za:  Janicka, Kucharska i Śliwerski, 2011).
Zaprezentowana analiza i ocena funkcjonowania współczesnego człowieka w złożonym społeczno-zawodowo-rodzinnym środowisku, a zwłaszcza analiza i ocena skutków konfliktu ról, dotyczą oczywiście każdego. W szczególności, doniosłe znaczenie mają – przedstawione w skrótowym zakresie – skutki wzajemnych oddziaływań pomiędzy wypełnianymi rolami. Świadczą one o powszechności niekorzystnego zjawiska, polegającego na pogłębiających się konfliktach pomiędzy rolami, co skutkuje zwłaszcza pogarszaniem się zdrowia psychicznego jednostki. Warto więc szukać wyjaśnień przyczyn powstawania konfliktów. Korzystnym efektem poszukiwań może być opracowanie metod i technik diagnostycznych i terapeutycznych, pozwalających nie dopuścić lub ograniczyć negatywne skutki konfliktów, zwłaszcza w sferze zdrowia psychicznego. Konfliktów pomiędzy rolami w pracy i rodzinie nie da się bowiem uniknąć, można próbować je  natomiast ograniczyć lub łagodzić (Domachowski 2000; za: Janowski i Chudzicka-Czupała, 2011).

Pomimo powszechności zjawisk tutaj przedstawionych, za szczególnie istotne można uznać skoncentrowanie się na osobach należących do tak specjalistycznej grupy zawodowej jaką jest grupa „zawodów prawniczych”. Możemy do niej zaliczyć zawód: sędziego, prokuratora, adwokata, radcy prawnego, rzecznika patentowego, doradcy podatkowego, doradcy prawnego, notariusza, referendarza sądowego, asystenta sędziego, asystenta prokuratora, komornika, syndyka, kuratora sądowego, mediatora.
Osoby wykonujące powyższe zawody charakteryzują się przede wszystkim:

  • osobistym wykonywaniem czynności zawodowych,
  • wysokim poziomem moralnym, wynikającym z etosu zawodowego,
  • osobistą odpowiedzialnością za należyte wykonanie świadczenia,
  • szczególnym statusem prawnym,
  • obowiązkiem zachowania tajemnicy zawodowej (m.in. ochrona prywatności klienta),
  • niewymiernością czasu wykonywanej pracy.

W doktrynie prawa wskazuje się, że wykonywanie zawodu prawniczego należy do swoistego rodzaju „posłannictwa zawodowego” opartego na szczególnych wymogach w zakresie kwalifikacji zawodowych, cech charakteru oraz zaufania.
Efekty i skutki aktywności zawodowej osób wykonujących zawody prawnicze mają doniosłe znaczenie dla ogółu społeczeństwa. Osoby wykonujące zawody prawnicze charakteryzują się szczególnym narażeniem na występowanie konfliktów pomiędzy rolami w pracy i rodzinie. Obowiązki rodzinne utrudniające pełnienie ról zawodowych mogą być bowiem przyczyną błędnych (wadliwych) decyzji podejmowanych przez osoby. Szkody moralne i materialne z tym związane ponoszą wówczas wprost członkowie społeczeństwa, szkody zresztą często nieodwracalne. Gdy natomiast wymagania zawodowe utrudniają udział w życiu rodzinnym, może to powodować m.in. utratę zdrowia u tych osób oraz ich bliskich, rozpad rodzin lub może mieć trwały wpływ na jakość życia dzieci tych osób w przyszłości.

Istotny społeczny wymiar pracy osób wykonujących zawody prawnicze wynika z faktu, iż zastępują oni swoich klientów (innych członków społeczeństwa) w kontaktach z organami państwa (urzędami), sądami, przeciwnikami procesowymi czy też członkami rodziny (rozwody, sprawy opiekuńcze). Działając w zastępstwie – jako pełnomocnicy – podejmują decyzje w imieniu i na rachunek swoich klientów (mocodawców), a skutki ich działań dotyczą bezpośrednio sfery osobistej i materialnej osób, które im zaufały. Skutki te, często wręcz nieodwracalne, mogą decydować o całym dalszym życiu konkretnego człowieka. W przypadku np. sędziów, komorników, syndyków można mówić o daleko dalej idących prawno-kształtujących formalnych skutkach decyzji. Wyroki sądowe wydawane przez sędziego w imieniu całego społeczeństwa („Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej”) w sposób jednoznaczny, ostateczny i często nieodwracalny kształtują sytuację konkretnej osoby, piętnując ją niejednokrotnie do końca życia.
Szczególne narażenie na konflikt ról wynika z konieczności zaangażowania dużych zasobów energii na sprawy zawodowe oraz ciągłe działanie pod presją czasu. Dopilnowanie terminów (w szczególności sądowych) zmusza do poświęcenia spraw rodzinnych zawodowym, a gdy sprawy rodzinne są stawiane w pierwszej kolejności – często odbywa się to kosztem jakości efektów pracy. Konflikt pomiędzy rolami w pracy i rodzinie wysuwa się tutaj na plan pierwszy, a ograniczenie lub złagodzenie jego skutków może wpłynąć pozytywnie na jakość efektów pracy oraz poprawę relacji w rodzinie.
Dlatego też ważne jest – z punktu widzenia społecznych korzyści oraz zdrowia jednostki – aby osoby takie mogły być zdiagnozowane pod kątem zagrożenia konfliktem i utraty zdrowia psychicznego, a w konsekwencji – o ile będzie to konieczne – uzyskać specjalistyczną pomoc psychologiczną.
Punktem wyjścia do osiągnięcia wskazanego powyżej celu powinna być świadomość i wiedza na temat występowania zależności pomiędzy cechami osobowości i poziomem samooceny człowieka a występowaniem konfliktów pomiędzy rolami (konfliktów „praca a rodzina” i „rodzina a praca”) i oceną zdrowia psychicznego. Nasza świadomość i wiedza powinny więc dotyczyć nie tylko naszych cech osobowości, ale również przekonania o nas samych. Dzięki temu być może udałoby się stworzyć jakiś bufor zarówno dla konfliktów „praca a rodzina”, jak i „rodzina a praca” oraz dla ich konsekwencji, w tym dla naszego zdrowia.

Powrót
zebatka1
zebatka1
class="last-menu-item menu-itemve-menu-pro" class="">
  • Inspiracja
  • Aktualności
  • O nas
  • kontakt